Khẩn cấp phòng chống cúm gia cầm

Cúm A/H5N1 đã trở lại làm chết 1 bệnh nhi và lây nhiễm trên đàn chim yến nuôi ở Ninh Thuận. Trong khi đó, công tác phòng chống cúm A/H7N9 đang được triển khai khẩn trương

Trong khi các cơ quan chức năng đang ra sức phòng dịch cúm A/H7N9 thì cúm A/H5N1 trỗi dậy. Tại nước ta, trong năm 2012 có 4 ca mắc cúm A/H5N1, trong đó có 2 ca tử vong. Tình hình phòng chống dịch cúm đang rất cấp bách.

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến trả lời báo chí
về công tác phòng chống cúm gia cầm.

Giám sát cúm A/H5N1

Ngày 9-4, Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) đã xác nhận ca tử vong đầu tiên trong năm 2013 vì cúm A/H5N1 là một bé trai 4 tuổi (ngụ xã Tân Hội Trung, huyện Cao Lãnh - Đồng Tháp).

Khoảng đầu tháng 4, người thân của bệnh nhi mua một con gà làm thịt. Tại thời điểm đó, bé trai này đang có triệu chứng sổ mũi ngồi xem, sau đó bé bị sốt cao nên được đưa đến trạm y tế xã. Chẩn đoán ban đầu, bệnh nhi bị suy hô hấp, trạm y tế đã đề nghị chuyển lên tuyến trên điều trị. Tuy nhiên, phải mất thêm 2 ngày sau khi gia đình đưa cháu đến khám tại phòng khám tư, bác sĩ mới yêu cầu chuyển bệnh nhi đến bệnh viện huyện. Khi được chuyển tiếp lên tỉnh điều trị thì quá muộn, cháu bé tử vong.

Trong tình hình cúm A/H5N1 đang quay trở lại, Cục Y tế dự phòng đã yêu cầu tỉnh Đồng Tháp tăng cường giám sát, không để bệnh lây lan.

Chim yến nhiễm cúm A/H5N1

Trong khi đó tại Ninh Thuận, tuần qua, chim yến nuôi chết hàng loạt. Chiều 9-4, theo chỉ đạo của tỉnh, UBND TP Phan Rang - Tháp Chàm và các ngành chức năng đã có cuộc họp khẩn cấp với 54 hộ nuôi chim yến trên địa bàn TP để triển khai các biện pháp phòng chống bệnh ở đàn chim.

Trước đó, ông Võ Thái Lâm, một thành viên trong HĐQT Công ty CP Yến Việt ở TP Phan Rang - Tháp Chàm có đơn gửi các cơ quan truyền thông và cơ quan chức năng tỉnh Ninh Thuận, cho biết công ty này có cơ sở nuôi yến rất lớn ở địa chỉ 594 Thống Nhất, TP Phan Rang - Tháp Chàm (hơn 100.000 con). Từ ngày 24-3, có khoảng 6.000 con chim yến chết. Ông Lâm đã báo với lãnh đạo công ty nhưng vì lợi ích cục bộ, công ty đã không có biện pháp phòng bệnh.

Ngày 1-4, ông Lâm đích thân lấy mẫu chim yến chết và nhờ ông Lâm Trọng Nhân (phường Phước Mỹ, TP Phan Rang - Tháp Chàm) đưa đi xét nghiệm ở Cơ quan Thú y Vùng 6 (TPHCM). Ngày 2-4, cơ quan này thông báo kết quả tất cả các mẫu chim yến chết đều nhiễm cúm A/H5N1. Thông báo này cũng được gửi đến Chi cục Thú y Ninh Thuận.

Ông Nguyễn Đức Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận, cho biết quan điểm của tỉnh là không che giấu thông tin dịch bệnh, xác nhận thông tin chim yến bị nhiễm cúm A/H5N1 và sẵn sàng công bố tình trạng dịch bệnh theo đúng quy trình.

Tình hình như vậy là rất khẩn cấp và nguy hiểm vì theo khảo sát của Chi cục Thú y Ninh Thuận, 54 cơ sở nuôi chim yến trên đều nằm trong khu dân cư đông đúc với diện tích nuôi khoảng 50-300 m2/hộ, do vậy rất khó kiểm soát nếu xảy ra dịch bệnh. Hai sở NN-PTNT và Y tế cùng phối hợp với UBND TP Phan Rang - Tháp Chàm đã triển khai khẩn cấp các biện pháp tiêu độc, khử trùng ở tất cả các cơ sở nuôi chim yến. 

Hôm nay (10-4), Bộ NN-PTNT sẽ cử đoàn công tác đến Ninh Thuận để giám sát và kiểm soát dịch bệnh. Cũng trong ngày hôm nay, tỉnh Ninh Thuận sẽ lập 2 đường dây nóng để kiểm soát dịch bệnh theo các số điện thoại: 068.380.0115 và 068.382.4754.

Điều đáng lo là kiến thức về vệ sinh dịch tễ của các chủ cơ sở nuôi chim yến ở Ninh Thuận rất hạn chế. Ngay tại cuộc họp trên, nhiều người thản nhiên cho rằng loài chim này không thể mắc bệnh cúm gia cầm vì “chúng không có chân, không đậu được nên chỉ bay đi kiếm ăn ngoài trời suốt ngày, đến tối mới về nhà...”.

Nỗi lo cúm A/H7N9

Trong khi đó, cúm A/H7N9 vẫn là nỗi lo rất lớn dù chưa thâm nhập vào nước ta. Sáng 9-4, lãnh đạo Sở Y tế Hà Nội đã kiểm tra công tác kiểm dịch y tế tại cửa khẩu hàng không quốc tế Nội Bài. Hiện Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế tại cửa khẩu này đã đưa vào hoạt động 2 máy đo thân nhiệt cảm ứng, bảo đảm 100% hành khách được kiểm tra thân nhiệt và một khu vực cách ly tại chỗ đã hình thành.

Sở Y tế Hà Nội cũng đã thành lập 5 đội cơ động phòng chống dịch, túc trực 24/24 giờ, chậm nhất 30 phút kể từ khi nhận lệnh, các thành viên phải lên đường đến xử lý các ổ dịch.

Ngày 9-4, đoàn công tác của Bộ Y tế do Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến dẫn đầu đã có buổi kiểm tra và triển khai công tác phòng chống dịch cúm A/H7N9 tại TPHCM. Tại sân bay Tân Sơn Nhất, đoàn đã kiểm tra hệ thống máy đo thân nhiệt từ xa đối với hành khách nhập cảnh.

Bác sĩ Nguyễn Văn Sáu, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế TPHCM, cho biết trong 1 tuần qua, sân bay Tân Sơn Nhất đã tiếp nhận 64.000 lượt hành khách, trong đó có 6.000 lượt người đến từ vùng dịch (Trung Quốc) nhưng chưa phát hiện trường hợp nào có biểu hiện bất thường về sức khỏe. Hiện công tác chuẩn bị phòng chống cúm A/H7N9 đã sẵn sàng, như bố trí 15 nhân viên kiểm dịch làm việc 3 ca/ngày, 2 xe cứu thương chuyên dụng túc trực, thiết lập hệ thống cấp cứu 115…

PGS-TS Nguyễn Tấn Bỉnh, Giám đốc Sở Y tế TPHCM, cho hay công tác phòng chống dịch cúm A/H7N9 đã được TP triển khai đến tất cả quận, huyện. Sở chỉ đạo các bệnh viện Nhi Đồng 1, Nhi Đồng 2, 115, Phạm Ngọc Thạch, Nguyễn Trãi, Trưng Vương… chuẩn bị sẵn sàng trong trường hợp có dịch cúm xảy ra. Riêng Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP làm đầu mối trong công tác thu dung, điều trị cúm cũng như tập huấn chuyên môn phòng chống cúm cho các đơn vị cơ sở.

Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết ngành y tế quyết tâm chặn dịch bệnh cúm A/H5N1, A/H7N9 ngay tại cửa khẩu. Bộ cũng đã báo cáo và ngay trong tuần này, Thủ tướng Chính phủ sẽ phát công điện cho các địa phương trên cả nước phòng chống dịch bệnh.

Đọc thêm

Bé trai tử vong do cúm gia cầm

Hai trường hợp cúm gà H5N1 và cúm heo H1N1 gây chết người, đồng thời mối đe dọa H7N9 cũng là cúm gia cầm đột biến có thể lây lan từ Trung Quốc, đang là ưu tư lớn cho hai ngành y tế và thú y của Việt Nam.

Không thể lơ là

Ngày 4/4 bé trai Nguyễn Duy Hoàng Huy 4 tuổi quê Đồng Tháp tử vong vì cúm gia cầm H5N1, xét nghiệm bệnh phẩm của Viện Pasteur TP.HCM xác định điều này. Trước đó ngày 30/3 một nam bệnh nhân 46 tuổi người Yên Bái tử vong tại Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân chết vì nhiễm vi rút cúm heo H1N1. Loại cúm này cách đây ba năm từng gây đại dịch vì lây từ người sang người, nhưng đến nay độc lực không còn nguy hiểm như cảnh báo lúc đầu và trở thành một loại cúm mùa thông thường.

Ngày 9/4 Bộ trưởng y tế Nguyễn Thị Kim Tiến phát tín hiệu không thể lơ là với nguy cơ cúm gia cầm H7N9 lây lan từ Trung Quốc sang Việt Nam. Cho tới lúc này, tại Trung Quốc đã có 28 ca nhiễm bệnh trong đó 9 ca tử vong. Vi rút H7N9 hiện nay được cho là đã biến đổi di truyền với độc lực cao hơn. Tuy nhiên Tổ chức Y tế Thế giới cho rằng vi rút H7N9 không lây từ người sang người.

Trả lời chúng tôi vào tối 10/4 Bác sĩ Trần Tịnh Hiền, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhiệt đới TP.HCM nhận định rằng, Đối với các điều trị hỗ trợ chung, ba tình huống cho ba con vi rút khác nhau H5N1, H1N1 và H7N9 thì cách đối phó cũng gần gần giống nhau, tức là làm thế nào để hỗ trợ cho bệnh nhân vấn đề hô hấp khi viêm phổi nặng, cũng là tương tự. Ở Việt Nam chắc trong vài ngày tới sẽ có hướng dẫn đối với cúm H7 mới, còn đối với H5, H1 và Corona mới thì đã có hướng dẫn. Bác sĩ Trần Tịnh Hiền tiếp lời:

“Nói chung tôi thấy ba loại cúm H5N1, H1N1 và bây giờ H7N9 thì đều gây triệu chứng về đường hô hấp và đặc biệt nó diễn tiến nhanh đến viêm phổi, gây ra suy hô hấp cấp. Đối với cúm A hiện nay có hai loại thuốc đang lưu hành trên thị trường là Oseltamivir và Zanamivir, chúng ta biết rõ thuốc đáp ứng với cúm H5 và H1 còn với H7 thì chưa có thông tin nhiều, Nhưng tôi nghĩ rằng, nó cũng là cúm A nên nó cũng có tác dụng theo cơ chế chung.

Tuy nhiên đối với những trường hợp bệnh nặng cần những loại thuốc truyền vào đường tĩnh mạch thì Oseltamivir không có dạng đó chỉ có Zanamivir. Nhưng theo tôi biết cái này cũng chưa được lưu hành trên thị trường. Có một vài loại thuốc mới thì cũng chưa lưu hành rộng rãi, việc điều trị đặc hiệu diệt vi rút đang có vấn đề đó, nếu có loại thuốc truyền tĩnh mạch được thì tốt.”

Theo Bác sĩ Trần Tịnh Hiền, cơ quan chức năng đã nhanh chóng ban hành các biện pháp đối phó nhằm ngăn chặn khả năng vi rút cúm H7N9 xâm nhập Việt Nam. Tuy vậy ông trình bày kinh nghiệm cá nhân:

“Cả hai loại cúm H5 và H7 cùng xuất phát từ gia cầm (avian flu), cần tránh tiếp xúc với gia cầm, trong suốt quá trình điều trị H5N1 bây giờ thông tin về H7N9 thì đều có tiếp xúc với gia cầm bệnh. Vấn đề đó rất là quan trọng nếu tránh tiếp xúc với gia cầm thì sẽ giảm bớt khả năng lây nhiễm. Ngày hôm nay trên báo chí có thông tin Bộ Y tế có một số biện pháp như đi kiểm tra vấn đề theo dõi tại các cửa khẩu, hay là về mặt cấm nhập khẩu các loại gia cầm từ Trung Quốc và những biện pháp bình thường vẫn làm đối với H5N1 thì bây giờ củng cố thêm.”

Mối nguy từ TQ



Trở lại trường hợp bé trai 4 tuổi tử vong vì cúm gia cầm H5N1 ở Đồng Tháp. Đây là ca tử vong đầu tiên vì H5N1 trong năm 2013 sau hơn 1 năm không có trường hợp nào xảy ra. Trong cuộc phỏng vấn của chúng tôi, TS Văn Đăng Kỳ chuyên gia dịch tễ Cục Thú y Việt Nam nhận định về việc tại sao không có ổ dịch tại địa phương, nhưng khi xét nghiệm mẫu 2 con gà còn sống lấy từ điểm kinh doanh gia cầm, nơi bán gà cho gia đình bé trai bị tử vong ở Đồng Tháp thì kết quả dương tính với vi rút H5N1. TS Văn Đăng Kỳ nói:

“Công bố dịch cúm trên đàn gia cầm đúng là không có công bố dịch, công bố dịch trên người cũng không công bố vì bản thân đấy là trường hợp xảy ra từ 29/3 mà hôm nay 10/4 rồi. Thực ra nếu như có dịch cúm thì đều phải công bố, bản thân không có ổ dịch cúm. Trong giám sát thì tỷ lệ dương tính còn cao hơn ở nhiều địa phương. Cục Thú y có chương trình giám sát 40 điểm ở hơn 200 chợ bán gia cầm sống để nắm chắc tình hình, xét nghiệm gia cầm có dương tính là bình thường ở Việt Nam.”

TS Văn Đăng Kỳ đề nghị tăng cường công tác truyền thông, vì từ năm ngoái đến nay dịch cúm gia cầm ít xảy ra và người dân lơ là mất cảnh giác. TS Kỳ nhắc lại người dân nên ăn thịt đã nấu chín, không nên tiếp xúc hoặc tự giết mổ gia cầm, không dùng thịt gà vịt không rõ nguồn gốc, không ăn tiết canh. Còn người chăn nuôi thì phải tuân hành đúng qui định của chính phủ về kiểm soát dịch bệnh và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Kể từ năm 2003 tới nay cúm gia cầm H5N1 đã cướp đi sinh mạng của 63 người Việt Nam. Nhưng theo các chuyên gia Việt Nam đã có kinh nghiệm sống chung với cúm gia cầm H5N1, khi cả nước luôn duy trì đàn gia cầm 300 triệu con. Điều lo ngại bây giờ là với đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc dài 1.400 km và 5 cửa khẩu lớn, sự lây truyền chủng cúm H7N9 đã đột biến và đang gây nguy hiểm ở Trung Quốc thực sự là nguy cơ cao.

Đọc thêm

Phòng chống dịch tai xanh tại Hà Tĩnh

Chuyện con lợn nhiễm dịch bệnh tai xanh kể ra không còn mới nữa, nhưng mầm bệnh lan truyền từ đâu thì người dân Cẩm Bình và cả huyện Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh) không ai biết. Tháng 3 vừa qua, dịch lợn tai xanh bùng phát trở lại khiến cả làng mất ăn mất ngủ...

Vùng dịch tai xanh đang xảy ra ở thôn Đông Trung, xã Cẩm Bình (Hà Tĩnh).

Dịch lợn tai xanh lan nhanh cả xóm

Khi anh cán bộ Phòng Nông nghiệp xã Cẩm Bình dẫn tôi tới nhà bác Trần Viết Duyên (thôn Đông Trung) tìm hiểu dịch lợn tai xanh, không khí cả nhà bác Duyên buồn thiu. Chị Dương Thị Bông, con dâu bác rầu rĩ than: "Năm nay xui lắm, dịch tai xanh cướp hết đàn lợn của nhà em". Chuồng lợn nhà chị Bông trống hơ trống hoác. Mùi vôi lẫn mùi thuốc sát khuẩn bay lên nồng nặc. Chị Bông cho biết, từ khi chở lợn lên xe đi tiêu hủy tới nay, sáng và chiều nào, chị cũng dùng vôi bột và thuốc làm nhiệm vụ bài trừ dịch từ nhà ra ngõ. "Gia đình em nuôi lợn đại bạch hàng chục năm nay rồi, trong nhà lúc nào cũng có 10 con lợn trở lên, mỗi lứa bán ra ít nhất từ 7 tạ đến 8 tạ.

Không chỉ nuôi lợn thịt, nhà còn nuôi thêm lợn nái để vừa bán vừa gây giống nhân tổng đàn. Ngày 11-3-2013, chị Bông phát hiện hai con lợn bỗng dưng phía mông da đỏ rận, bước đi chậm chạp và biếng ăn nhất đàn. Hai ngày hôm sau người nhà trong gia đình chị Bông tìm đến nhờ anh Nguyễn Xuân Hà, cán bộ thú y ở nơi cư trú tới kiểm tra sức khỏe lợn. Anh Hà nhìn triệu chứng, nghi lợn nhà chị Bông mắc bệnh tai xanh nên tiến hành tiêm phòng dịch cho cả đàn nhưng vô hiệu. Lúc này gia đình ông Duyên mới hốt hoảng thông báo ngay cho chính quyền địa phương xã Cẩm Bình biết. Cán bộ chính quyền xã Cẩm Bình lập tức phóng xe lên mời cán bộ Trạm thú y Cẩm Xuyên xuống xem xét. Hai con lợn ốm nặng của nhà ông Duyên được tiến hành phẫu thuật lấy bệnh phẩm. Cho tới 11 giờ trưa ngày 20-3, Trạm xét nghiệm thú y vùng 3 (Vinh) thông báo hai mẫu bệnh tại nhà ông Duyên đều dương tính với vi-rút tai xanh.

Thôn Đông Trung có 80 gia đình, người dân ở đây vốn thuần phác và chịu khó làm nghề trồng trọt và chăn nuôi. Ngoài thâm canh ba vụ lúa nước trên diện tích 30 ha, cả thôn đều có truyền thống chăn nuôi gia súc, gia cầm. Mũi chủ lực của các gia đình vẫn là con lợn.

Chủ tịch UBND xã Cẩm Bình Đặng Quốc Hải cho biết: Sau khi tập trung tiêu hủy khẩn cấp số lợn ở thôn Đông Trung, lực lượng thú y cùng cán bộ chính quyền xã tiếp tục kiểm tra, giám sát kỹ từng chủ hộ chăn nuôi rồi thông báo cụ thể trên loa truyền thanh xóm, những chủ hộ có lợn đang ốm cần đi tiêu hủy. Đến ngày 1-4-2013, toàn xã đã thiêu hủy 442 con lợn.

Dồn sức dập dịch

Chu kỳ lợn bị dịch tai xanh đều diễn ra vào tiết tháng 3 đúng như năm 2008. Chủ tịch UBND xã Đặng Quốc Hải tâm sự: "Từ khi lợn các nhà dân bị dịch, anh em chúng tôi ai cũng ăn không ngon ngủ không yên. Rút kinh nghiệm, năm nay khống chế điểm bùng phát dịch nhanh, nhờ vậy gần 6.000 con còn lại của hàng trăm chủ hộ chăn nuôi có khả năng không nhiễm bệnh để tiếp tục phát triển tổng đàn. Tuy vậy, chúng tôi vẫn không thể lơ là chủ quan.

Chúng tôi trở lại xã Cẩm Bình trong những ngày này, đâu đâu trên các trục đường lớn cũng có sào chắn và tấm biển đề "Vùng đang có dịch lợn tai xanh". Một đội quân, trong đó không ít những thanh niên trẻ, tình nguyện tham gia chống dịch. Họ mặc đồ bảo hộ, khẩu trang, mũ bảo hiểm trùm kín mặt đang cõng chiếc bình dài sơn xanh trên vai, dò dẫm từng bước một, phun thuốc tẩy trùng vào từng ngõ xóm.

Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thiện Toàn cho biết, việc tiêu hủy lợn tai xanh được nhân dân chấp hành rất nghiêm túc, công tác tiêu hủy khoa học bảo đảm an toàn vệ sinh môi trường. Chính quyền địa phương đã cấp 384 lít hóa chất tiêu độc khử trùng và 13,5 tấn vôi bột để nhân dân phun, rắc tại chuồng trại chăn nuôi và phục vụ công tác tiêu hủy. Xã đã lập năm chốt gác để ngăn chặn lợn từ trong ra, lợn từ ngoài vào. Đội thú y xuống tận từng thôn, nhà vận động các chủ hộ chăn nuôi tiêm vắc-xin phòng ngừa cho lợn. Đến đầu tháng 4-2013, đội thú y đã tiêm được 6.175 liều vắc-xin cho lợn tại địa bàn.

Lý giải nguyên nhân bùng phát dịch lợn tai xanh lần thứ hai ở xã Cẩm Bình, chính quyền địa phương cho rằng, mật độ chăn nuôi trong thôn quá cao, môi trường chăn nuôi chưa bảo đảm. Công tác vệ sinh thú y, công tác vệ sinh chuồng trại ở nhiều chủ hộ chưa thực hiện đúng quy trình kỹ thuật chăn nuôi mới. Mặt khác, việc tiêm phòng vắc-xin phòng bệnh lợn tai xanh vẫn chưa được triển khai thực hiện một cách đồng bộ. Bên cạnh đó, công tác mua lợn giống nhập đàn bổ sung ở từng thôn, từng gia đình chưa được kiểm soát chặt chẽ. Việc trao đổi buôn bán giữa các thương lái với các hộ dân chưa được các cơ quan chức năng kiểm soát nghiêm ngặt. Điều này dẫn đến lợn giống mua về không rõ nguồn gốc và lợn thịt, lợn bán không rõ nguồn gốc vẫn đang tái diễn...

Đọc thêm

Bạn nhà nông, chia sẻ kỹ thuật trồng nấm rơm (Phần 2)

Để tiếp tục chia sẻ kỹ thuật trồng nấm rơm ở bài viết trước, trong bài viết này, bạn nhà nông xin nói về cách thu hái, cách phòng tránh bệnh và cách chế biến nấm rơm một cách đầy đủ.

1. Cách thu hái nấm

Kể từ lúc trồng đến khi hái hết đợt 1 khoảng 15-17 ngày. Nấm ra rộ vào ngày thứ 12 đến 15. Sau 7-8 ngày ra tiếp đợt 2 và hái trong 3-4 ngày thì kết thúc một đợt nuôi trồng (tổng thời gian 25-30 ngày). Dọn vệ sinh sạch sẽ, tưới nước vôi để 3-4 ngày lại trồng đợt tiếp. Hái nấm còn ở giai đoạn hình trứng (trước khi nấm nở dù) là tốt nhất, đảm bảo chất lượng và năng suất cao. Trường hợp nấm mọc tập trung thành cụm, ta có thể tách những cây lớn hái trước, nếu khó tách thì hái cả cụm (cả to, nhỏ đều hái hết). Một ngày, hái nấm 2-3 lần. Những ngày nắng nóng, nhiệt độ không khí cao, nấm phát triển rất nhanh, vì vậy người hái nấm phải quan sát kỹ, khi nấm hơi nhọn đầu là hái được rồi. Năng suất nấm dao động từ 12-20% so với nguyên liệu khô (một tấn rơm rạ cho thu hoạch khoảng 120-200kg nấm tươi). Năng suất nấm cao hay thấp tùy thuộc vào chất lượng giống nấm, kỹ thuật nuôi trồng và yếu tố khí hậu.

2. Sâu bệnh và cách phòng chống

Trong quá trình trồng nấm rơm thường có một số sâu bệnh hại nấm:
- Các loại nấm mốc (mốc xanh, vàng, đen,…). Loại này nguy hiểm, nguyên nhân có thể do nguyên liệu bị nhiễm bệnh từ trước. Nhà xưởng vệ sinh không sạch sẽ, khu vực nuôi trồng ẩm thấp, đã trồng nấm nhiều lần,… Cần loại bỏ những mô đã bị bệnh ra xa khu vực nuôi trồng thậm chí đem chôn sâu hoặc đốt để ngăn chặn nguồn bệnh lây lan. Việc dùng các hóa chất để phun trực tiếp lên mô nấm ít có hiệu quả, tốt nhất là phòng ngừa trước.
- Nấm dại (nấm mực) do độ ẩm nguyên liệu quá cao. Loại này không gây hại nhưng cạnh tranh dinh dưỡng của nấm rơm, cần điều chỉnh độ ẩm nguyên liệu lúc đem trồng, hạn chế tưới khi chăm sóc.
- Côn trùng phá hoại (chuột, gián, kiến, mối,…) chúng gặm nhấm sợi và cây nấm, đào hang, làm xáo trộn mô nấm, ăn giống nấm vừa cấy xong,… Dùng thuốc bẫy chuột, gián, kiến,… tại khu vực trồng nấm.

3. Cách chế biến nấm rơm

Khi hái nấm xong, nấm rơm vẫn tiếp tục phát triển, nếu để thêm vài tiếng sau, từ giai đoạn hình trứng có thể bị nở ô, vì vậy cần tiêu thụ nhanh trong 3-4 giờ đồng hồ. Dụng cụ đựng nấm cần thoáng, không để quá nhiều nấm (chiều cao dụng cụ tối đa 25cm). Muốn để nấm qua ngày thì bảo quản ở nhiệt độ 10-150C. Từ lúc hái đến tay người sử dụng trong khoảng thời gian 2-3 giờ là tốt nhất. Nấm rơm là loại thực phẩm rất ngon, có hàm lượng đạm cao, giàu các axit amin, chất khoáng và các vitamin. Chế biến nấm thành nhiều món ăn khác nhau: nấm xào, canh nấm, cháo nấm, súp nấm,…

a. Nấm sấy khô

Thái nấm thành lát mỏng (kiểu lát sắn) hoặc để nguyên quả nấm đã nứt bao đem phơi nắng (nếu trời nắng to) hoặc sấy ở nhiệt độ: 40-450C đến khi nấm khô giòn. Đảm bảo độ ẩm còn lại 13% cho vào túi nilon buộc kín, nấm khô có màu hơi vàng trông rất đẹp. Nấm khô để xuất khẩu và tiêu thụ nội địa. Trung bình 10kg nấm tươi đem phơi, sấy khô cho ra 1,1kg nấm khô.

b. Chế biến nấm muối xuất khẩu

Thị trường tiêu thụ nấm muối hiện nay cũng rất đa dạng. Nấm muối nguyên quả, sau đó phân loại theo kích cỡ đường kính nấm to, nấm nhỏ khác nhau. Hoặc nấm phải bóc vỏ bao rồi phân loại,… Trước khi chế biến nấm muối, người sản xuất cần biết rõ yêu cầu của khách hàng đặt mua loại nào.
Cách muối như sau:
- Đun nước sôi, thả nấm tươi vào chần, dùng vỉ tre nén cho nấm chìm trong nước, đun to lửa cho sôi lại càng nhanh càng tốt. Để sôi 5-7 phút, vớt nấm ra thả vào chậu nước lạnh, thay nước nhiều lần tới khi mát tay là được (có thể để vòi nước chảy liên tục) đảm bảo nấm rắn chắc, đổ nấm ra rổ để ráo nước.
- Cho nấm đã chần vào túi nilon không thủng, chum vại hoặc can nhựa,… cứ một lớp nấm, một lớp muối theo tỷ lệ 1kg nấm : 0,3kg muối khô nhỏ hạt : 0,2 lít dung dịch muối bão hòa.
- Khi nấm đã đầy các dụng cụ cần phủ thêm một lớp muối khô trên bề mặt để ấn chìm nấm trong nước muối tránh nấm mốc phát triển. Nếu để lâu 1-2 tháng trở lên cần cho thêm 3-4kg axit citric cho 1 tấn nấm. Thời gian muối được 15 ngày, nấm sẽ ổn định về chất lượng, lúc đó tiến hành phân loại hoặc bóc vỏ nấm.
Nấm muối đảm bảo chất lượng tốt là: không bị váng mốc, mùi thơm dễ chịu, nồng độ muối đạt 230 Bé, pH = 4. Cây nấm rắn chắc, không giập nát. Không lẫn các tạp chất khác, màu dung dịch muối trong suốt. Tỷ lệ nấm muối so với nấm tươi đạt khoảng 60-70%.

Đọc thêm

Bạn nhà nông, chia sẻ kinh nghiệm trồng nấm rơm (P1)

Nấm rơm có tên khoa học Volvariella volvacea gồm nhiều loài khác nhau, có loại màu xám trắng, xám, xám đen,… kích thước đường kính “cây nấm” lớn, nhỏ tùy thuộc từng loại. Ở các quốc gia vùng nhiệt đới rất thích hợp về nhiệt độ để nấm rơm sinh trưởng và phát triển. Trong bài viết này, trang thông tin bạn nhà nông xin chia sẻ cùng bà con kỹ thuật trồng nấm rơm.

Chu kỳ sống của nấm rơm gồm 6 giai đoạn: Giai đoạn đầu đinh ghim (Pichead: nụ nấm), Giai đoạn hình nút nhỏ (tiny button), Giai đoạn hình nút (button), Giai đoạn hình trứng (egg), Giai đoạn hình chuông (clogation: kéo dài), Giai đoạn trưởng thành (nature: nở xòe). Chu kỳ sinh trưởng và phát triển của nấm rơm rất nhanh chóng, từ lúc trồng đến khi thu hoạch chỉ sau 10-12 ngày. Những ngày đầu chúng nhỏ như hạt tấm có màu trắng (giai đoạn đinh ghim), 2-3 ngày sau lớn rất nhanh bằng hạt ngô, quả táo, quả trứng (giai đoạn hình trứng), lúc trưởng thành (giai đoạn phát tán bào tử) trông giống như một chiếc ô dù, có cấu tạo thành các phần hoàn chỉnh.

Hầu hết các phế thải của ngành nông nghiệp giàu chất cellulose đều có thể là nguyên liệu trồng nấm. Ở nước ta, các tỉnh miền Nam (từ Đà Nẵng trở vào) trồng nấm rơm hầu như quanh năm. Các tỉnh phía Bắc bắt đầu trồng từ 15-4 đến 15-10 dương lịch là thuận lợi.
Xử lý nguyên liệu làm nấm bắt đầu từ việc rơm rạ được làm ướt trong nước vôi (3,5kg vôi hòa với 1.000 lít nước), vun đống, ủ 2-3 ngày đảo một lần, ủ tiếp 2-3 ngày là được. Thời gian ủ kéo dài 4-6 ngày. Đặt khuôn (có thể vun thành luống không dùng khuôn) theo diện tích hiện có sao cho thuận lợi khi đi lại, chăm sóc nấm và tiết kiệm diện tích. Chiều ngang mặt mô từ 0,3-0,4 mét, chiều cao từ 0,35 – 0,4. Trải một lớp rơm rạ vào khuôn dày 10-12cm. Cấy một lớp giống viền xung quanh cách mép khuôn 4-5cm. Tiếp tục làm như vậy đủ 3 lớp. Lớp trên cùng trải rộng đều khắp trên bề mặt (lớp thứ 4). Lượng giống cấy cho 1,2m mô khoảng 200-250g. Mỗi lớp giống cấy xong dùng tay ấn chặt, nhất là xung quanh làm thành mô. Trung bình một tấn rơm rạ khô trồng được trên dưới 90-100 mét mô nấm.

a. Chăm sóc nấm trồng ngoài trời:

Đóng mô nấm ngoài trời thường bị các đợt mưa lớn, nắng nóng làm hư hỏng, vì thế cần che phủ thêm một lớp rơm rạ khô trên bề mặt mô nấm. Lớp rơm rạ này còn tốt, xếp theo một chiều, phủ theo kiểu lợp mái nhà. Chiều dày 4-5 cm. Tất cả các bề mặt của những mô ở mép ngoài khu vực trồng cũng cần che phủ bằng lớp rơm phủ áo, kiểm tra nếu thấy mô nấm bị khô có thể tưới trực tiếp lên lớp áo phủ nhiều lần trong ngày, sao cho lớp rơm phía ngoài của mô nấm không bị mất nước. Để tránh mưa và tiện cho việc chăm sóc mô nấm, có thể cắm các cọc tre, hoặc đan thành “chiếc lồng” cách mặt mô nấm 10-15cm, phía ngoài bọc một lớp nylon, phía trên cùng phủ rơm rạ khô càng tốt. Nhiệt độ mô nấm trong những ngày đầu khoảng 38-40oC là tốt nhất. Từ 3-5 ngày đầu không cần tưới nước, những ngày tiếp theo quan sát bề mặt mô nấm thấy rơm rạ khô cần phun nhẹ nước trực tiếp xung quanh.
Chú ý phải tưới nước khéo, nếu tưới mạnh (hạt nước lớn) dễ làm sợi nấm tổn thương, ảnh hưởng tới năng suất vì lúc này sợi nấm đã phát triển ra tận phía ngoài thành mô. Khi thu hái hết nấm đợt 1 cần nhặt sạch tất cả các “gốc nấm” và “cây nấm nhỏ” còn sót lại, dùng nilon phủ lại cho đến khi nấm ra thì gỡ bỏ. Ngừng 3-4 ngày sau đó tưới trở lại như ban đầu, để tiếp thu đợt 2. Sản lượng nấm thu hái tập trung đến 70-80% trong đợt đầu, đợt 2 còn lại 15-25%.

b. Chăm sóc nấm trồng trong nhà

Tới ngày thứ 7-8 bắt đầu xuất hiện nấm con (giai đoạn ra quả), 3-4 ngày sau nấm lớn nhanh to bằng quả táo, quả trứng, vài giờ sau nấm có thể sẽ nở ô dù. Việc tưới nước tương tự như với nấm trồng ngoài trời. Nấm ra mật độ dày, kích thước lớn cần tưới 2-3 lượt nước cho một ngày. Lượng nước tưới một lần rất ít (0,1 lít cho 1,2 mét mô/ngày). Nếu tưới quá nhiều nấm dễ bị thối chân và chết ngay từ lúc còn nhỏ.

(Còn tiếp)

Đọc thêm